Sözlük tanımında tükenmişlik, enerji, güç ve kaynaklar üzerinde aşırı taleplerden dolayı, başarısız olmak, yavaş yavaş yıpranmak ya da yorulmaktır. Öznel bir olgu olarak ele alındığında tükenmişlik, duygusal taleplerin yoğun olduğu ortamlarda uzun süre çalışan, fiziksel olarak yıpranan, çaresizlik, ümitsizlik ve hayal kırıklığı ile birlikte olumsuz benlik tasarımı geliştiren, işyerinde çalışanlara ve yaşama karşı olumsuz tutumlar besleyen kişilerde görülen bir durumdur (Çokluk, 2003). Edelwich ve Brodsky (1980) tükenmişliği; bireylere hizmet veren meslek gruplarında bulunan kişilerde, çalışma şartlarının bir sonucu olarak görülen enerji, idealizm ve kişinin amacında yaşanan bir kayıp şeklinde tanımlamışlardır. Maslach ve Jackson (1981) tükenmişliği, mesleğe bağlı tutum ve davranışlardaki değişikliklerle ortaya çıkan duygusal tükenmişlik, duyarsızlaştırma ve başarı hissinde azalma olmak üzere üç özelliğin birleşimi olarak değerlendirmiştir. Özetlenecek olursa Maslach, tükenmişliği insanlarla yoğun bir ilişki içerisinde olan bireylerde görülen duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve düşük kişisel başarı hissi olarak tanımlamıştır (Maslach, Schaufeli ve Leiter, 2001). Maslach’a göre tükenmişlik, fiziksel tükenme, kronik yorgunluk, çaresizlik ve ümitsizlik hisleri ile olumsuz bir benlik kavramının gelişmesi, çalışma yaşamı ve diğer insanlara yönelik olumsuz tutumlarla özdeşleşen fiziksel, duygusal ve zihinsel bir tükenme sendromudur (Çam, 1992).

Tükenmişlik sendromunun en önemli göstergesi, duygusal tükenme düzeyinin yükselmesidir ve kişiler duygusal yönden kaynakları azaldıkça, kendilerinin üretken olamayacaklarını düşünürler. Tükenmişliğin diğer bir göstergesi ise, bireyin hizmet verilen kişi için olumsuz tutumlar ve duygular sergilemeye başlamasıdır. Hizmet verilen bireylere karşı sergilenen bu olumsuz tutumlar ve duygular duygusal tükenme yaşanmasıyla ilişkilendirilebilir. Üçüncü gösterge ise, özellikle hizmet verdiği işte kişinin kendisini olumsuz şekilde algılamasıdır. Çalışan bireyler kendilerini mutsuz hissederler ve alanlarındaki başarılarından yeterince tatmin olmazlar (Maslach ve Jackson, 1981).

Tükenme belirtisi genellikle çok başarılı olmak için yoğun ve dolu bir programla çalışan, her çalışmada kendi üzerine düşenden fazlasını yapan ve sınırlarını tanımayan kişilerde görülür. Böyle kişiler kendilerini aşan bir çalışma temposuna girdiklerinden dolayı belli bir süre sonra yapacakları işlere yetişemez olurlar ve uğradıkları başarısızlık sonucunda da büyük hayal kırıklıkları yaşarlar. Aşırı yük altına girmek, tükenmişliğe yol açan nedenlerden yalnızca bir tanesidir. Kişiler çalışma koşulları uygun olamadığında, islerini severek yapamadıklarında ya da problemleriyle ilgili olarak uygun başa çıkma davranışları göstermedikleri zamanlarda da tükenmişlik belirtisi gösterebilirler (Ören ve Türkoğlu, 2006). Sonuç olarak, tükenmişliğin yoğun bir tempoda ve potansiyelinin üzerinde bir verimlilikte çalışmalarını sürdüren bireylerde görüldüğü söylenebilir. Birey yoğun tempoda sürdürdüğü çalışmalarının karşılığını alamadığı takdirde, işine ve çevresine daha az önem vererek çaba göstermemekte, işinden, çalışmalarından ve çevresinden uzaklaşmaktadır (Kutsal, 2008). 


Yorumlar