Psikoljik Testler


04 Ocak 2011

3110


PSİKOLOJİK TESTLER

Genel olarak psikolojik test standart koşullarda yapılan gözlem ve/ ya da görüşmeanlamını taşır. Psikolojik test bireylerin yetenekleri, becerileri, edimleri -performansları-, güdüleri, tutumları, savunmaları vb. hakkında bilgi verecek soruların sorulmasına ortam veolanak sağlayan sistemli bir yaklaşımdır.

Çağdaş psikolojik ve eğitsel testlerin kökeni geçmişin antik Çin ( M.Ö.2200 ) ve klasik Yunan medeniyetlerine kadar uzanır.

Üç önemli gelişme, psikolojik testlerin başlangıcını belirler. Bunlar :1- Çin’de ve daha sonraları Yunanistan’da devlet hizmetlerinde çalıştırılacak, orduya alınacak kamu görevlileri ve askerler için kullanılan seçme sınavları; 2- Okul ve üniversitelerde başarı değerlendirmesi için geliştirilmiş ölçme araçları; 3- Avrupa ile Amerika Birleşik Devletlerinde 19. yüzyılda davranış bilimcilerininbaşlattığı ölçme-değerlendirme çalışmalarıdır.

Önceleri sözlü olan ve yarışmaya dayanan seçme sınavları kağıdın tanınmasıyla yazılısınavlar haline getirilmiştir. Yarışmaya dayanan yazılı seçme sınav sistemini Avrupalılar ilk kez 16. yüzyılda Çin’de görmüş, beğenmişler ve kendi ülkelerinde uygulamak üzere girişimlerde bulunmuşlardır. Fransa’da Voltaire, bu sınav sisteminin kullanımını savunmuş; 1791’ de yazılı sınavlar bir reform halinde ortaya çıkmıştır. Çin’e giden İngiliz diplomat vemisyonerleri de bu yazılı seçme sınavlarıyla tanştıktan sonra aynı sistemi İngiltere’ye taşımışbu daha sonra Amerika’da da ilgi uyandırmıştır. Yirminci yüzyılın ilk yarısında (1931-1954) ölçme, psikometri adıyla bir teknoloji niteliğini kazanmıştır. Böylece psikolojik ölçme-değerlendirme ruh sağlığı merkezlerinde, psikiyatri kliniklerinde, eğitim kurumlarında, sanayi ve işletmelerde yaygın bir şekildekullanıma sokulmuştur. Sistemli olarak psikometri alnında çaba vermiş, önemli katkılarda bulunmuş olan, test literatüründe isimlerine rastlanan araştırmacılar şunlardır; İngiltere’de Francis Galton (1822-1911), Karl Pearson (1857-1936), Charles Spearman (1863-1945) ; Almanya’da Emil Kraepelin (1856-1926), Hermann Ebbinghaus (1850-1909) ; İsviçre’de Hermann Rorschach (1884-1922) ; Fransa’da Eduard Sequin (1812-1880), Alfred Binet (1857-1911) ; Amerika Birleşik Devletleri’nde, James Mckeen Cattell (1860-1944), Henry Goddard (1866-1957), R.S.Woodwort (1869-1962), William Stern (1871-1938), Edward Thorndike (1874-1949), Robert Yerkes (1876-1956), Lewis Terman (1877-1956), Edward Strong (1884-1963), Arthur Otis (1886-1956), Louis Thurstone (1887-1955), R.B.Cattell (1893- ), Henry Murray(1893-1988), David Wechsler (1896-1981), J.P.Guilford ( 1897-1987), ve Stark Hathaway(1903- ), Du Bois 1970. Zekanın ölçülmesinde bireylerin; öğrenme gücü, fikirleri organize edebilme davranışı, adapte etme, problemleri anlama ve soyut sembolleri kullanabilme, problem çözme, sahipolunan bilgi seviyesi, akıl yürütme, anlama, karar verme üzerinde yoğunlaşılmaktadır (Özgüven, 1994).

Zeka testleri genellikle grup ve bireysel olmak üzere iki grup altında toplanmaktadır. Grup testleri aynı anda birden fazla kişiye uygulanmaktadır. Bireysel testler ise tek, tek bireylere uygulanmaktadır. • Grup Testleri; Günümüzde kullanılan grup testlerinin bazıları şunlardır. Otis-Lennon Okul yeteneği testi (6. Basım) (Otis & Lenno, 1998), Bilişsel Yetenek testleri (2. Basım) (Thorndike& Eagen, 1993), Bilişsel Beceriler Testi (2 Basım) (1992) (Gencer 1997). • Bireysel Zeka Testleri: Okul öncesi çocuklar veya 6 - 8 yaş arasındaki öğrenciler gibi belirli bir yaş grubuiçin geliştirilen bireysel testler olduğu gibi, erken çocukluk döneminden yetişkinler seviyesine kadar bütün yaş grupları için uygun olanları da vardır. Her bir alt test aynı beceri veyayeteneği ölçümleyen maddeleri kapsar ve bu test maddeleri güçlük derecelerine göre dizilir(Gencer. 1997)Günümüzde en yaygın olarak kullanılan bireysel zeka testleri Stanford- Binet veWISC-R'dır. Bu testlerin, diğer testlere göre geçerlik ve güvenirlikleri daha yüksektir. Heriki testte de sözel ve yapım (performans) soru maddeleri yer almaktadır. Ancak WISC-R'da, yapmaya ilişkin soru maddeleri daha fazladır. Testlerde sorulara verilen yanıtların doğruluğuna göre zeka yaşı hesaplanmaktadır. Daha sonra formül uygulanarak, zeka bölümübulunmaktadır (Eripek, 1997), • Stanford- Binet Zeka Ölçeği :Stanford- Binet Zeka Ölçeği 2 yaşından, ileri yetişkinlik yaşına değin uzanan yaşdüzeylerini temsil eden soru maddelerinden oluşmaktadır. 2 ve 5 yaşları arasında yaşdüzeyleri 6 aylık dilimlere ayrılmıştır (2 – 2, 6 yaş, 3 - 3, 6 yaş gibi). Orta ve ileri yetişkinlik yaşları dışındakiler için toplam 7 soru maddesi orta ve ileri yaş düzeylerindekiler için ise toplam 9 soru maddesi vardır.Her yaş grubunda yer alan soru maddeleri o yaş grubundaki çocukların yaklaşık yarısının yapabileceği zorluk düzeyindedir. Dolayısıyla sorular bir önceki yaş grubundaki çocukların büyük bir bölümüne zor gelirken, bir sonraki yaş grubundaki çocuklara kolaygelmektedir, Ölçekte yer alan soru maddeleriyle temelde bireyin hatırlama, algılama, bilgi, sözlü yetenek ve mantıklı düşünebilme özellikleri ölçülmeye çalışılmaktadır (MacMillan" 1982). Başlangıçta el becerileri ve resimli araçların kullanımını içeren somut soru maddeleri düzeyilerledikçe yerini giderek sözel ağırlıklı ve soyut nitelikteki soru maddelerine bırakmaktadır. Thorndike ve arkadaşları Stanford-Binet IV ölçeğinin başlıca amaçlarını şöylesıralamışlardır; • Zihinsel engelli öğrencilerle belirli bir öğrenme güçlüğü olan öğrencileri ayırmaya yardım.• Eğitimci ve psikologların, bazı çocukların niçin okulda öğrenmede güçlük çektiklerini anlamalarına yardım.• Üstün öğrencilerin tanılanmalarına yardım.• İki yaşından yetişkinliğe bireylerin bilişsel becerilerinin gelişimini inceleme (Thorndike l986).

* WISC-R( Wechsler Intelligence Scale for Children – Revised )İlk Wechsler Zeka Ölçeği 1939 da yetişkinler için hazırlanmıştır. Kısaca W-B(Wechsler-Bellevue) olarak adlandırılan bu ölçek 1955 yılında yenilenmiş ve adı WAIS(Wechsler Yetişkinler Zeka Ölçeği) olarak değiştirilmiştir. 1949 yılında David Wecsler ( 1896-1981 ) tarafından geliştirilmiş, 6-16, 11yaşlarındaki çocuklar için WISC’i ( Wechsler Çocuklar için Zeka Ölçeği) hazırlanmıştır. Bu ölçek 1974 yılında gözden geçirilmiş ve standardizasyonu yapılmış böylece WISC- R (Revised) ortaya çıkmıştır. Wechsler daha sonra 4-6 ve 2 yaşlarındaki okul öncesi çocuklar için WPPSI'i ( Wechsler Okul Öncesi Çocuklar İçin Zeka Ölçeği ) hazırlamıştır. Wechsler ölçeklerinin hedeflediği yaş grupları birbirlerinden farklı olmakla birlikte her üç ölçekte de Sözel ve Yapım ( Performans) bölümleri bulunmaktadır. Her iki bölümde birbirlerinden farklı alt bölüm ya da ölçeklerden oluşmaktadır. Wechsler’in getirdiği yeni sistemin en önemli yararı, çocuğun yerini kendi yaşıtlarıiçerisinde görebilmek ve zaman içerisinde bazı karşılaştırmalara gidebi1mektir (Eripek,1996). 6-16 yaş arası bireylere uygulanan ve WISC-R zeka testi, bireysel olarak yaklaşık 60-70 dakikada uygulanır. Wechsler Çocuklar İçin Zeka Ölçeği’nin yeniden düzenlenmiş formuolan bu testin Standardizasyon çalışmalarının ilk aşamalarında, testin 1949 yılında geliştirilmiş olan şeklinin varolan Türkçe çevirisiele alınmıştır. Ankara Üniversitesi hastaneleri kliniklerinde kullanılan bu form ile elde edilen 403 test uygulaması toplanmış ve üzerinde çeşitli istatiksel çalışmalar yapılmıştır. Yanlızca çevirisi yapılan ölçeğin uygulamaiçin yeterli olmadığı, örneğin test sorularının güçlük sırasında v.s. değişiklikler yapılmasıgereği ortaya çıkmıştır. Bunda sonra madde geliştirme işlemlerine geçilmiştir.Çeşitli okul malzemeleri ve kitapları taranarak sorular seçilmiş, bu sorular üç farklı sosyoekonomikdüzeyden ve Ankara’nın 42 farklı ilkokulundan alınan 6-7 yaşları arasındaki 680 çocuküzerinde denenmiştir. Ankara ve diğer 11 kent merkezinden (N=869) seçilen sosyoekonomik düzeyi farklı, 6-0 ile 16-3 yaşları arasında ilkokul, ortaokul ile lise 1. ve 2. sınıflara devam eden toplam1638 öğrenci norm çalışmasına alınmıştır. Örneklemdeki bütün yaş gruplarında; sözel, performans ve toplam zeka bölümleri açısında kız ve erkek çocuklar ile sosyoekonomikdüzeyi farklı çocukların başarıları karşılaştırlmıştır. Cinsiyete göre anlamlı farklılıklarbulunmamış, sosyo-ekonomik düzeyde ise anlamlı farklılıklar çıkmıştır. WISC-R Testinin özel test çantası vardır ve bunun içinde yönerge, sorular ve normlarıiçeren Test El Kitabı, Soru ve Yanıt Formları, Resim Kartları, Küp Bloklar bulunur. Test sözel ve performans becerilerini içeren 12 alttestten oluşur. Sözel alt testlerdenbiri, performans testlerinin ise tümü sürelidir. Testi bu konuda özel eğitim almış kişiler tarafından uygulanabilir. Testin kullanımıiçin dikkatlice denetlenen bir özel eğitim gereklidir. Uygulama kuralları karmaşıktır. Test sonuçlarının geçerli olması için yönergelere kesinlikle uyulması gerekir. Uygulayıcının verdiği yönergeler doğrultusunda sorulan soruların sözel olarak veya yaparak yanıtlamasıistenir. Testin puanlama kuralları ve ölçütleri vardır. Ancak “Benzerlikler”, “ Sözcükdağarcığı” ve “Yargılama” alttestlerinde ve bazı “Genel Bilgi” maddelerinde test elkitabında verilen örneklere uymayan yanıtlar çıktığında, uygulayıcının yargısını kullanmasıgerekebilir. A) Sözel1- Genel Bilgi; Çocuğun doğal çevre, okul çevresi ve kültürel ortamından ne kadar bilgi aldığıyla ilgili vebilgi düzeyini gösteren bir alt testtir. 2- Benzerlikler;Çocuğun iki şey arasında benzerlik kurarken soyutlama ve genelleme yapıp yapamadığını, ayrıca bunu doğru ifade edip edemediğini gösteren bir alt testtir. 3- Aritmetik; Dikkati bir probleme yönlendirebilme ve öğrenme yetenegini gösteren, zaman sınırlamasıolan bir alt testtir. 4- Sözcük Dağarcığı; Çocuğun bildiği sözcük sayısını ve ifade becerisini gösteren bir alt testtir.5- Yargılama;Muhakeme, akıl yürütme, duygusal ve mantıksal olgunluk düzeyini gösteren bir alt testtir. 6- Sayı Dizisi; Çocuğun işitsel uyaranları anımsama gücünü gösteren bir alt testtir. B) Performans1-Resim Tamamlama; Dikkati görsel uyaranlara yoğunlaştırabilmeyle ilgili bir alt testtir. Çocuktan resimde eksikolan detayları ayırt etmesi istenir. 2-Resim Düzenleme;Olaylar dizisini algılama, neden- sonuç ilişkisi kurabilme, muhakeme gücüyle ilgili bir alt testtir. 3-Küplerle Desen; Görsel – hareketsel – mekansal koordinasyonla, parçalar arası ilişkide bütüne giderken öntahmin yeteneğiyle ilgili bir alt testtir. 4-Parça Birleştirme; Görsel- hareketsel koordinasyonla, parça –bütün ilişkisini kavramayla ilgilidir.5-Şifre; Çalışma hızı, görsel hareketsel koordinasyon, sıraya koyma, psikomotor hız, görsel uyaranlarıanımsama ve konsantrasyon yeteneği ile ilgili bir alt testtir. 6-Labirentler; El-göz koordinasyonu, figür- zemin algısıyla ilgili bir alt testtir. *Sayılar ve labirentler alt testleri yardımcı ek testlerdir.

Bireyin bir alttestten aldığı ham puan, o alttestin her maddesine verilen puanların toplanması ile bulunur. Bu ham puanlar, çocuğun takvim yaşına uygun standart puanlara çevrilebilmek için 4 aylık yaş dilimlerine göre düzenlenmiş tablolardan yararlanılır. Sözel alttestlerden elde edilen standart puanların toplamı ile bireyin sözel puanı , performans alttestlerden elde edilen standart puanların toplamı ile performans puanı eldeedilir. Sözel ve performans puanlarının toplanmasıyla da toplam test puanı bulunur.Sözel , performans ve toplam zeka bölümlerinin bulunmasında tablolar kullanılır. Test sonuçları bir profil çıkarılarak gösterilir. Zeka testleri, özellikle zihinsel yetersizliğin tanımlanmasında bir araç olarak kullanılmaya başlandıktan sonra çeşitli eleştirilere hedef olmuştur. Bu eleştiriler, doğrudan testlere,uygulayıcılara ve testlerin uygulanma süreçlerine yöneliktir. Testler, bir çocuğu etkileyen kültürel sosyal ve ekonomik değişkenleri göz önünde bulundurmaktan uzak olması, geçerlik ve güvenirliklerinin düşük olması, test ortamının yeterince uygun olmaması, uygulayıcının deneyimi gibi pek çok faktörden etkilenerek gerçeksonucu vermeyebilir. Test sonuçlarının anlamlı olabilmesi için diğer verilerle de desteklenmesi, bu nedenle uyum ve beceri alanlarında da bireyin değerlendirilmesi gerekmektedir.

Sibel Yalman

Kaynaklar;Öner,N.(1997).Türkiye’de Kullanılan Psikolojik Testler.(3.ed.)İstanbul:Boğaziçi Üniversitesi Yayınları. Aygölü,F. (2004). WISC-R Sertifika Eğitimi Ders Notları.İstanbul: Psikologlar Derneği Eğitimi. http://www.psikoloji.gen.tr


Yorumlar